اختلالات روان‌شناختی

خون‌بازی یا تیغ کشیدن به دست و راهکارهای درمان آن

خون‌بازی یا تیغ کشیدن به دست و راهکارهای درمان آن

خون‌بازی یا تیغ کشیدن به دست و دیگر بخش‌های بدن یکی از رفتارهای ناهنجار روانی – اجتماعی است که از آن به عنوان یکی از بحران‌های روانی – اجتماعی در جهان یاد می‌شود. خون‌ بازی گونه‌ای از خودآزاری است که در آن فرد با تیغ، چاقو یا هر چیز دیگری که تیز باشد بدنش را خراش سطحی ایجاد می‌کند. آمار بالای خون‌‌بازی مسئولین آموزشی و خانواده‌ها را نگران کرده است در این راستا روان‌شناسان و جامعه‌شناسان به دنبال بررسی و راهکار برای برخورد با این پدیده هستند. در این نوشته به بررسی خون بازی در کودکان و نوجوانان می‌پردازم.

چرا کودکان و نوجوانان خون‌‌بازی می‌کنند و روی دستانشان تیغ می‌کشند؟

برای یک لحظه تصور کنید تیغی در دستانتان است و آن را روی پوستتان می‌کشید. گمان کنم با من هم‌عقیده باشید که تصور این کار هم بسیار دردناک است چه برسد به این‌که بخواهیم چنین کاری را انجام دهیم. پس چرا دانش‌آموزان دست به خون بازی و تیغ کشیدن روی دست می‌پردازند؟ آیا این کار خودخواسته انجام می‌شود یا ناخواسته است؟ آیا می‌توانیم کسی که دست به این کار را می‌زند دچار اختلال روان‌شناختی بدانیم؟

کودکان و نوجوانان خون بازی را تقلید می‌کنند.

در دیدگاه یادگیری اجتماعی فرض بر این است که علت بروز رفتارها به آموخته‌ها یا تجارب گذشته‌ی فرد بازمی‌گردد. دیدگاه یادگیری، علت رفتار را دلایل محیطی و محیط بیرونی می‌داند، نه تفسیرهای ذهنی فرد از آن‌چه روی می‌دهد. در رویکرد یادگیری اجتماعی تبیین رفتار، هدف ماست نه حالت‌های روانی و ذهنی. آلبرت بندورا روان‌شناس سرشناس، در دیدگاه یادگیری اجتماعی می‌گوید: گاهی مردم برای تنبیه و پاداش رفتاری را بروز نمی‌دهند. آن‌ها این کار را با دیدن رفتار دیگران انجام می‌دهند پس در این‌جا دیدن رفتار گروه، عامل اصلی است. بر پایه‌ی این دیدگاه، یادگیری از راه دیدن رخ می‌دهد پس فرد،  تقویت و تنبیه را دریافت نمی‌کند بلکه از مشاهده‌ی رفتار دیگران یاد می‌گیرد که در هر جایی چگونه رفتار کند. کودک و نوجوان با دیدن دست‌ زخمی دوست یا همسالانش احساس می‌کند او نیز باید چنین رفتاری را انجام دهد. کودک و نوجوان با این کار با گروه همسالانش ابراز همدردی و پیوستگی می‌کند. از سوی دیگر این کار مانع از مسخره شدن و جدایی از همسالان و دوستانش که خون بازی می‌کنند می‌گردد.

مشکلات خانوادگی کودکان و نوجوانان را به خون‌بازی و خودآزاری می‌کشاند.

کودکان و نوجوانانی که شرایط خانوادگی بحرانی و نامطلوب دارند بیش از دیگر کودکان دست به خودآزاری جسمی، تیغ کشیدن به دست و خون‌بازی می‌زنند. کودکی که در خانواده با بی‌مهری و دعوای والدین روبه‌رو می‌شود یا از پدر و مادرش می‌ترسد و محیطی پر از اضطراب و استرس دارد با انجام خون‌بازی و تیغ کشیدن به دست خشم، ترس، کینه و ناامیدی‌های بیان‌نشده‌اش را فریاد می‌زند.

خون‌بازی راهی برای رسیدن به اهداف است نه خودکشی.

بر پایه‌ی دیدگاه انگیزش، نیاز فرد را وادار به انجام کار می‌کند. انگیزه در اثر نیاز پدید می‌آید و این انگیزه رفتار را نیرومند و هدفمند می‌کند. انگیزش کارکردی است که برای برآورده کردن انگیزه و برطرف کردن نیاز انجام می‌شود. بر پایه‌ی این دیدگاه مردم با رفتارشان به ارضای نیاز می‌پردازند. در خون بازی، تیغ زدن به دست و بدن به صورت سطحی انجام می‌گیرد و به رگ‌ها آسیب رسانده نمی‌شود این نشان‌دهنده‌ی این است که فرد قصد خودکشی ندارد اما به دلایلی می‌خواهد به خود آسیب برساند. کودکان با خون بازی والدین را نگران می‌کنند و والدین به دلیل ترسی که دارند حاضرند هر کاری انجام دهند تا کودک یا نوجوان دست از این کار بردارد. این راهکار می‌تواند به کودک یا نوجوان کمک کند تا با روشی غیرمنطقی به خواسته‌هایش دست پیدا کند.

خون‌بازی و تیغ زدن به دست نشانه‌ی اختلال روانی است.

خون‌بازی و تیغ کشیدن روی دست را می‌توانیم با اختلالات روانی گوناگون مرتبط بدانیم. خون بازی گونه‌ای از خودآزاری بدون خودکشی (Non Suicide Self injury) به شمار می‌آید. همان‌گونه که گفته شد این کار با هدف خودکشی صورت نمی‌گیرد اما با گذر زمان، اگر موضوع حل نشود ممکن است به خودکشی نیز بیانجامد. خون‌بازی را می‌توانیم با اختلال پوست کندن؛ پوست کندن به دلیل دیلوژن‌ها یا هالیسینیشن‌های لمسی در یکی از اختلالات سایکوتیک؛ تلاش برای بهتر کردن یک عیب یا نقص در اختلال بادی دیسمورفیک؛ حرکات کلیشه‌ای در اختلال حرکت کلیشه‌ای؛ قصد آسیب رساندن به خود در اختلال خودجرحی غیرانتحاری یا همان خودزنی بدون قصد خودکشی، اختلال اضطراب، اختلال افسردگی و استرس مرتبط بدانیم.

از دیدگاه روانکاوی، خون‌بازی، واکنشی رفتاری به خواسته‌های نهاد است، نهاد در دیدگاه ساختار شخصیت فروید، بخشی از شخصیت است که به دنبال دستیابی به اهداف و خواسته‌ها به طور غیرمنطقی است. هنگامی که خواسته‌های نهاد به او فشار می‌آورند و والدین و عوامل اجتماعی مانع رسیدن به خواسته‌ها می‌شوند، فرد دچار اضطراب می‌گردد. در این هنگام بخش «من» شخصیت که عقلانی عمل می‌کند به مکانیزم‌های دفاعی روی می‌آورد تا اضطراب را کاهش دهد. رفتار خودزنی نیز گونه‌ای از مکانیزم دفاعی در برابر اضطراب است. بیش‌تر کودکان و نوجوانانی که خون بازی می‌کنند می‌گویند:هنگامی که پوست بدنم را خراش می‌دهم، آرام می‌شوم.

بر پایه‌ی دیدگاه ساختار ذهن انسان که زیگموند فروید روانکاو برجسته آن را بیان کرد. ناهشیار دربرگیرنده‌ی پندارها، آرزوها، تکانه‌ها، خواسته‌ها، نیازها و احساساتی است که دور از دسترس ماست و بر رفتار و فرآیندهای روانی ما اثر می‌گذارد. چیزهایی در بخش ناهشیار یا ناخودآگاه ذهن جای می‌گیرد که فرد تلاش کرده است سرکوبشان کند یا به هر روشی از آن‌ها دوری کند تا فراموش شوند. این موارد شاید در ظاهر فراموش شوند اما در حقیقت چنین نیست. پندارها، آرزوها و خواسته‌‌های سرکوب شده فراموش نمی‌شوند بلکه در ناهشیار جای می‌گیرند و اثرشان را در زندگی فرد به طور غیرمستقیم می‌گذارند. انسان‌ها به کمک مکانیزم‌های دفاعی تلاش می‌کنند به جای حل مسئله، صورت مسئله را پاک کنند و همین زمینه را برای فرستاده شدن بخشی از اطلاعات به بخش ناهشیار ذهن فراهم می‌کند. محتوای ناهشیار را می‌توانیم در رویاها و رفتارهای ناخواسته، لغزش‌های گفتاری و…  بیابیم. بر پایه‌ی این دیدگاه خون‌بازی یا تیغ‌زنی پاسخی رفتاری در برابر فشارهای ناهشیار فرد است و کودک یا نوجوان می‌کوشد با کمک تیغ زدن به بدنش از این فشارهای روانی دوری کند اما این کار موثر نیست.

درمان خون‌بازی یا تیغ زدن به دست و بدن

آیا خون بازی درمان قطعی دارد؟ پاسخ به این پرسش کمی دشوار است. درمان خون‌بازی نیازمند ریشه‌یابی عمیق و آگاه شدن از زمینه‌ی مشکلات فرد است. یک روان‌شناس باتجربه می‌تواند به ریشه‌ی خون‌بازی فرد پی ببرد. هر فردی به دلایل گوناگونی ممکن است دست به این کار بزند پس در این زمینه هر فرد باید به طور دقیق و عمیق بررسی شود. به همین دلیل است که برای همه‌ی افراد از یک روش درمانی خاص بهره‌گیری نمی‌شود. پس از یافتن علل مشکلات فرد از روش‌های درمان شناختی – رفتاری یا CBT، روانکاوی، رفتاردرمانی، گروه درمانی برای درمان خون‌بازی بهره‌گیری می‌شود. در این راستا اگر فرد دچار اختلالات اضطرابی، استرس یا افسردگی باشد نیاز است که فرآیند دارو درمانی نیز برای فرد انجام گیرد.

۲۳ نظر

  1. سلام مطالبتون عالیه.
    میشه خواهش کنم درمورد شاخه های مختلف رشته ی روانشناسی خصوصا روانشناسی بالینی در دانشگاه توضیح بدین و اینکه کدوم دانشگاه برای این رشته بهترینه؟
    چطور میشه از رشته روانشناسی لذت برد و چطور میشه روانشناس موفقی شد؟

  2. من هم از وقتی اومدم سربازی با اینکار فشار روانی که اینجا بهم میاد رو آروم میکنم، یعنی بعد این کار کلا حالم برمیگرده و انرژی میگیرم اصلا انگار نه انگار که حالم خراب بوده

  3. سلام
    منم دچار این مسئله شدم و خون بازی میکنم هر کار میکنم ک جلو خودمو بگیرم این کارو نکنم نمیتونم بلکه حریص تر میشم میشه کمکم کنین من افسردگی دارم و دارم دارو مصرف میکنم اما ب نظرم فایده ای نداره

  4. سلام خوبین. من دوستم این کارو میکنه و من واقعا واسش ناراحتم. خودشم دوست نداره بکنه ولی میگه نمیتونم جلوی خودمو بگیرم. چجوری کمکش کنم؟ مشکلات خانوادگی زیاد داره. سابقه مصرف گل هم داره

  5. من مشکل خونوادگی اصلا ندارم اما بخواطر اینکه فکر و گذشته دلبستگیم به یه نفر باعث به خود زیم میشه و دستم پره از جای تیغ و خودزنی و پشیمونم و ازتون کمکم میخواهم

  6. سلام من نمیدونم چمه ولی به این کار علاقه زیادی دارم باید چیکار کنم من افسرده شدم چون به عشقم نمیرسم افسرده شدم و علاقه به خون بازی پیدا کردم میشه راه درمانمو بگید خیلی ممنون

  7. سلام
    میشه بگم تنها کاری هس ک ارومم میکنه..من از بچگی تا الان ک ۱۷ سالمه ن خواهر و برادر داشتم..و این تنهایی ک اجازه اینکارو بهم داده

  8. سلام
    تویی که داری این رو میخونی حتما چنین کاری رو با بدنت کردی
    آقا و خانم گرامی که مشگلات خانوادگی داری
    این کار بیشتر برای دختر و مخالفت خانواده و یا مخالفت طرف مقابل که بهش دل بستی انجام میگیره
    ببین خوب گوش کن
    من کاری به حرفای روانشناس ندارم
    اما این کار بیشتر در سن ۱۴ سالگی سروع میشه تا سنین ۲۵ الی ۲۶ سال
    بعدش که بزرگتر شدی پشیمانی فایده نداره
    نکن اگر میکشید هم جایی از بدنت بکش که دیده نشه
    هیچ وقت چنین کاری رو نکنین
    پشیمان میشید
    بجای این کار سعی کنید طرف مقابل رو بدست بیارید
    از خانه و از پدر مادر جدا بشید و با عشقت زندگی کن ولی این کار رو با بدنت نکن
    فردا که ازدواج کردی و بچه دار شدی اون بدنت رو فرزندان شما میبینن و این زشته و یک نوع عیب هستش جلوی فرزندانتون

  9. چرا ما تو مدرسه با انجام اینکار احساس شاخ بودن بهمون دست میداد؟با اینکه از اینکار احساس خوبی بهمون دست نمی داد و خیلیم درد داشت برای اینکه احساس بزرگی کنیم اینکارو میکردیم از شما خواهش میکنم اگه به آموزش پرورش دسترسی دارید خواهش اینارو توضیح بدید برای بچه ها چون من میدونم خیلی از بچه ها بی دلیل اینکارو میکنن فقط برای خود نمایی و جلب توجه اطرافیانشون

  10. سلام
    من اصلا نمیدونم شما کی هستین خب!
    من یه دختر ۱۸ سالم از وقتی ۱۲ سالم بود شروع به تیغ زنی کردم و رو کل بدنم جای تیغ هست البته دو دفعه هم اقدام به خودکشی کردم اما نجات داده شدم 😕خب میتونم بگم که امیدی به زندگی کردن نیست تیغ زدن رو بدنم و مکیدن خون خودم یه حالی بهم میده اروم میشم فکر میکنم که همه چیز حل میشه با این کار وقتی ۱۵ سالم بود عاشق یه پسر شدم و خود زنیام از اون موقع بیشتر شد میدونم جاش میمونه ولی مهم نیس وقتی به کسی که خودت نمیخوای نمیرسی دیگه مهم نیست ..دیگه هیچی واست مهم نیست البته اگه یه دخترم باشی دیگه از هیچکی نمیترسی هیچی واست مهم نیست….حتی دیگه نمیتونه گریه کنه من خودم همه ی اینارو تجربه کردم یه دختر وقتی از کسی که دوست داره مجبوره بگذره دیگه هیچی واسش مهم نیست حتی خوانوادش
    این همش حرف یه دختر بود که تیغ رو همه جای بدنش هست حتی گردنش

  11. سلام
    من بچه طلاقم نه برادری دارم نه خواهری ۱۴سالگی عاشق شدم ولی کاش نمی‌شدم از اون موقع شروع به تیغ زنی کردم الان ۱۶سالمه خیلی پشیمونم دستام رد تیغ مونده از خودم حالم به هم میخوره وقتی رد تیغارو میبینم کاش نمینداختم الان خیلی پشیمونم😓🤦

  12. سلام
    ممنون از توضیحاتی که دادین اما میشه بگین که از عوترض خودکشی با تیغ چیه یعنی وقتی رگو میزنن چه اتفافی میوفته

  13. سلام ببخشید من دخترم و ۱۴ سالمه خودزنی میکنم ۶تا خودکشی نا موفق داشتم و واقعا احتیاج دارم با یه کسی حرف بزنم چه کنم؟

  14. از نظر بند طرف اگه خودزنی کرده فقط ازش مشاوره بگیرند ک دیونه هست یا ن،ن اینکه باعث سرکوب دولت و…بشه لطفا تذکر جدی ب مسولین بدید خودن تو همین شرایط بودم و الان میگم ای کاش اون موقع حواصم نبود و میمردم ک این روز رو نمی دیدم دکتر میاد بهم میگه ن دولت و ن … نیازی ب شما جونا نداره حقوق یه شهروند رو رعایت نکرد و کلی بد و بیراه بهم گفت و زنگ زد ۱۱۰ برام صورت جلسه کردند انگار ما جونا حق نداریم دوران بچگی تا جونی فکر داره بچگی فکر راحت بودن بود و از عواقبش خبری نداشتیم جوانی فکر آینده بنده چیکار کنم چ راهی برم ک اگه خط روی دست یه جون بود سرکوب نزنند لطفا راهنماییمون کنید خسته شدیم از بس هزینه کردم

  15. سلام و درود
    من دخترم ۱۳ سالشه از ۱۱ سالگی داره با تیغ دست و بدنشو خط میندازه، خودش میگه با دیدن خون آروم میشه، فیلمهای خون بازی و شیطانی هم زیاد میبینه، البته که شرایط روحی خوبی نداشته،بخاطر مشکلات خانوادگی
    خیلی نگرانم کرده لطفاً راهنمایی ام کنید

پاسخ دهید

سوشیانت زوارزاده
من سوشیانت زوارزاده، آقای روان‌شناس، روانکاو و وب سایکولوژیست هستم.